Czy e-papierosy są szkodliwe? Co mówią badania i eksperci
Tak, e-papierosy są szkodliwe i żaden z nich nie jest obojętny dla zdrowia. Większość zawiera nikotynę, która silnie uzależnia, a wdychany aerozol niesie ze sobą substancje drażniące drogi oddechowe. Jednocześnie brytyjskie instytucje zdrowia publicznego, OHID i NHS, oceniają, że dorosły palacz, który całkowicie przestaje palić tytoń i przechodzi na e-papierosa, jest narażony na znacznie mniej toksycznych związków niż przy paleniu. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podkreśla z kolei, że e-papierosy nie są bezpieczne, a ich długoterminowe skutki wciąż nie są znane. Pewne jest jedno: e-papieros nie jest dla osób niepalących, niepełnoletnich ani dla kobiet w ciąży.
Poniżej zebraliśmy, co dziś wiadomo, a czego jeszcze nie. Jesteśmy sklepem, a nie lekarzem, dlatego opieramy się na publicznych stanowiskach instytucji naukowych i nie obiecujemy Ci żadnych efektów zdrowotnych.
Skąd biorą się szkody przy paleniu, a skąd przy wapowaniu
W tradycyjnym papierosie najwięcej szkód wyrządza spalanie. Żarzący się tytoń osiąga temperaturę kilkuset stopni, a dym zawiera ponad 7000 związków chemicznych, z których kilkadziesiąt uznano za rakotwórcze. To właśnie w dymie są smoła i tlenek węgla, odpowiedzialne za dużą część chorób płuc, serca i nowotworów u palaczy.
E-papieros niczego nie spala. Bateria rozgrzewa grzałkę, a ta odparowuje liquid, czyli mieszankę glikolu propylenowego (PG), gliceryny roślinnej (VG), aromatów i najczęściej nikotyny. Cały mechanizm krok po kroku opisujemy w tekście jak działa e-papieros. Brak spalania oznacza brak smoły i tlenku węgla, ale nie oznacza czystego powietrza. W aerozolu wykrywa się między innymi:
- nikotynę, która uzależnia i obciąża układ krążenia,
- związki karbonylowe, np. formaldehyd i akroleinę, których powstaje wyraźnie więcej, gdy grzałka jest przegrzana albo sucha,
- drobne cząstki i śladowe ilości metali uwalnianych z drutu grzałki,
- składniki aromatów, sprawdzone pod kątem jedzenia, a nie wdychania.
W badaniach poziomy większości tych substancji są dużo niższe niż w dymie tytoniowym, ale nie wynoszą zera. Właśnie dlatego żadna poważna instytucja nie nazywa e-papierosów nieszkodliwymi.
Nikotyna uzależnia bez względu na urządzenie
Nikotyna nie jest główną przyczyną nowotworów u palaczy, ale nie jest też substancją obojętną. Szybko uzależnia, przyspiesza tętno i podnosi ciśnienie krwi. Szczególnie źle działa na mózg, który wciąż się rozwija, czyli u nastolatków i młodych dorosłych, a także na płód w czasie ciąży. Z e-papierosa możesz przyjmować tyle nikotyny co z papierosów. Wysokie stężenia, np. w liquidach z solą nikotynową, łatwo się przyjmuje, bo nie drapią w gardło. Dla palacza to wygoda, ale też powód, żeby świadomie pilnować mocy.
Osobny temat to płynna nikotyna w butelkach. Liquid, baza albo shot nikotynowy połknięte przez dziecko mogą wywołać groźne zatrucie, dlatego trzymaj je szczelnie zakręcone i zawsze poza zasięgiem dzieci i zwierząt.
Co mówią instytucje zdrowia publicznego
Stanowiska różnią się akcentami, ale w kilku punktach są zgodne. Oto źródła, na które najczęściej powołują się lekarze i naukowcy.
| Źródło | Co mówi |
|---|---|
| Przegląd Cochrane o e-papierosach w rzucaniu palenia | Regularnie aktualizowana analiza badań klinicznych. Daje dowody wysokiej pewności, że e-papierosy z nikotyną pomagają rzucić palenie większej liczbie osób niż nikotynowa terapia zastępcza (plastry, gumy). W badaniach trwających do około dwóch lat nie wykazano poważnych szkód, ale autorzy zaznaczają, że badań jest niewiele, a danych długoterminowych brakuje. |
| OHID (Wielka Brytania), przegląd dowodów z 2022 roku przygotowany przez King's College London | W krótkim i średnim okresie wapowanie niesie niewielki ułamek ryzyka związanego z paleniem, ale nie jest wolne od ryzyka, zwłaszcza dla osób, które nigdy nie paliły. |
| NHS (brytyjska publiczna służba zdrowia) | Wapowanie nie jest całkowicie pozbawione ryzyka, jednak jest znacznie mniej szkodliwe niż palenie i może pomóc rzucić papierosy. Nie jest zalecane osobom niepalącym ani młodzieży. |
| WHO | E-papierosy są szkodliwe dla zdrowia i nie są bezpieczne, a ich długoterminowe skutki pozostają nieznane. WHO nie uznaje ich za zalecaną metodę rzucania palenia i zwraca uwagę na rosnące używanie ich przez młodzież. |
| Amerykańskie Narodowe Akademie Nauk (NASEM), raport z 2018 roku | Całkowite przejście z papierosów na e-papierosy zmniejsza narażenie na wiele toksycznych i rakotwórczych substancji. Jednocześnie u młodych osób używanie e-papierosów wiąże się z większym ryzykiem sięgnięcia po zwykłe papierosy. |
Dlaczego te stanowiska brzmią inaczej
Różnica wynika głównie z tego, na kogo patrzy dana instytucja. OHID i NHS oceniają przede wszystkim dorosłego palacza: dla kogoś, kto i tak pali, liczy się porównanie z papierosem. WHO patrzy na całą populację, w tym na młodzież, która bez e-papierosa mogłaby nigdy nie sięgnąć po nikotynę. Z tej perspektywy każdy nowy użytkownik oznacza nowe uzależnienie.
Wspólne wnioski są jednak proste:
- e-papieros nie jest bezpieczny, a najwyżej mniej szkodliwy od papierosa dla kogoś, kto całkowicie przestaje palić,
- osoby niepalące nie powinny zaczynać,
- łączenie e-papierosa z paleniem daje niewiele, bo nawet kilka papierosów dziennie wciąż wyraźnie szkodzi,
- skutki wapowania liczone w dziesięcioleciach nie są jeszcze znane.
Ten trzeci punkt dobrze ilustruje analiza opublikowana w 2018 roku w czasopiśmie BMJ: nawet jeden papieros dziennie wiązał się mniej więcej z połową dodatkowego ryzyka choroby wieńcowej, jakie niesie paczka dziennie. Ograniczenie palenia to więc za mało, liczy się całkowite odejście od tytoniu.
Czego jeszcze nie wiemy
Za twórcę współczesnego e-papierosa uważa się chińskiego farmaceutę Hon Lika, który opracował go w 2003 roku. Choroby związane z paleniem, takie jak rak płuca czy POChP, rozwijają się zwykle przez dziesięciolecia, więc nikt dziś nie może rzetelnie powiedzieć, jak będzie wyglądać zdrowie osób wapujących przez 30 lat. Badania biomarkerów, czyli pomiary substancji we krwi i w moczu, pokazują u osób, które całkowicie przeszły na e-papierosy, niższe poziomy wielu toksycznych związków niż u palaczy. To ważna wskazówka, ale nie to samo co wieloletnia obserwacja chorób.
Otwarte pozostają też pytania o wpływ wdychanych aromatów na płuca, o układ krążenia przy wieloletnim przyjmowaniu nikotyny i o to, jak sprzęt oraz sposób używania zmieniają skład aerozolu. Wiadomo na przykład, że przegrzana grzałka i tzw. suchy strzał wytwarzają więcej aldehydów, dlatego zużytą grzałkę warto wymienić, zanim zacznie dawać przypalony posmak. Pasujące części znajdziesz w dziale grzałki do e-papierosów.
Warto też wiedzieć, skąd wzięły się głośne doniesienia z 2019 roku o ciężkich uszkodzeniach płuc w USA, nazwanych EVALI. Amerykańskie CDC powiązało je przede wszystkim z octanem witaminy E dodawanym do kartridży z nieznanych źródeł, a nie z typowymi liquidami nikotynowymi. To mocny argument za tym, żeby do e-papierosa nie wlewać niczego poza liquidem z opisanym składem.
Kto nie powinien używać e-papierosów
- Osoby niepalące. Jeśli nie palisz, nie zaczynaj ani od papierosa, ani od e-papierosa.
- Niepełnoletni. Nikotyna szkodzi rozwijającemu się mózgowi i bardzo szybko uzależnia.
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią. Nikotyna przenika przez łożysko i do mleka. Jeśli palisz w ciąży, porozmawiaj z lekarzem lub położną o sposobach rzucenia palenia.
- Byli palacze, którzy już nie przyjmują nikotyny. Powrót do niej w jakiejkolwiek formie to krok wstecz.
- Osoby z chorobami serca, nadciśnieniem lub innymi przewlekłymi schorzeniami. Zanim cokolwiek zmienisz, skonsultuj to z lekarzem.
Jeśli palisz i myślisz o przejściu na e-papierosa
Najlepsze, co możesz zrobić dla zdrowia, to całkowicie rzucić nikotynę. Sprawdzone metody, takie jak nikotynowa terapia zastępcza, leki z apteki czy wsparcie specjalisty, warto omówić z lekarzem rodzinnym. Bezpłatnie doradza też Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym (801 108 108). Jeżeli mimo to wybierasz e-papierosa, kilka zasad ogranicza ryzyko:
- Przejdź całkowicie. Kilka papierosów dziennie „przy okazji” odbiera dużą część korzyści.
- Dobierz moc nikotyny do dotychczasowego palenia, a z czasem stopniowo ją obniżaj. W liczeniu niższych mocy pomoże kalkulator liquidów.
- Używaj sprzętu i liquidów ze znanych źródeł, z opisanym składem. Nie dodawaj do liquidu olejków ani żadnych domowych dodatków.
- Nie przegrzewaj grzałki: trzymaj się zakresu mocy podanego przez producenta i nie wapuj na pustym zbiorniku.
- Dbaj o baterie: ładuj je właściwym kablem, nie zostawiaj ładującego się sprzętu bez nadzoru i nie noś luźnych ogniw w kieszeni razem z kluczami czy monetami.
Jeśli zastanawiasz się, od czego zacząć, przeczytaj nasz poradnik jaki e-papieros na początek, a różnice między urządzeniami wyjaśniamy w tekście o rodzajach e-papierosów. Gotowe płyny w różnych mocach nikotyny znajdziesz w dziale liquidy, a pytania o konkretny sprzęt możesz zadać nam przez stronę kontakt.
